Finanse publiczne

Strona główna » Sierpień 2018 » Kontrola finansowa » Windykacja niepodatkowych należności budżetowych

Brosz o finansach

Listopad 2018

Polecamy

Książki

Publikacje wydawane w ramach Biblioteki Finanse Publiczne oraz Biblioteki Administracja Publiczna to profesjonalne i praktyczne opracowania podejmujące zagadnienia z zakresu szeroko rozumianej administracji publicznej. więcej »

 
Janina Bielak

Windykacja niepodatkowych należności budżetowych

Dochody niepodatkowe stanowią co najmniej 1/10 dochodów budżetu państwa. W latach 2012–2017 stan zaległości z tytułu niepodatkowych należności budżetowych systematycznie wzrastał. W ramach przeprowadzonej kontroli NIK badała przyczyny tego niepokojącego wzrostu, wskazując na szereg nieprawidłowości pojawiających się w procesie windykacji.

W latach 2012–2017 stan zaległości z tytułu niepodatkowych należności budżetowych systematycznie wzrastał (z 11,1 mld zł w 2012 r. do 21,9 mld zł w 2017 r.), podczas gdy kwota dochodów z tego tytułu1 obniżała się (odpowiednio z 29,0 mld zł do 25,3 mld zł). W 2012 r. zaległości stanowiły 38,3% dochodów niepodatkowych, a w 2017 r. aż 86,6% (choć w 2017 r. nastąpiła niewielka poprawa tej relacji w stosunku do 2016 r., tj. o 0,4 punktu procentowego). Istotne przyczyny niepokojącego wzrostu zaległości, nieproporcjonalnego do dynamiki zmian poziomu uzyskiwanych dochodów niepodatkowych ustaliła NIK w ramach przeprowadzonej kontroli.

Dwie kategorie należności z tytułu niepodatkowych dochodów budżetowych

Należności z tytułu niepodatkowych dochodów budżetowych mogą mieć charakter należności publicznoprawnych lub cywilnoprawnych. Od tego, do której z tych kategorii należą określone niepodatkowe należności budżetowe, zależą procedury dochodzenia tych należności (zob. ramka „Obowiązek wyegzekwowania...”).

Należności o charakterze publicznoprawnym

Niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym, zgodnie z art. 60 ustawy o finansach publicznych (dalej: ufp), obejmują w szczególności należności z tytułu:

1) dotacji podlegających zwrotowi w przypadkach określonych w ufp;
2) gwarancji i poręczeń udzielonych przez Skarb Państwa i jednostki samorządu terytorialnego (dalej: jst);
3) wpłat nadwyżek środków obrotowych samorządowych zakładów budżetowych;
4) wpłat nadwyżek środków finansowych agencji wykonawczych;
5) wpłat środków z tytułu rozliczeń realizacji programów przedakcesyjnych;
6) zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz inne należności związane z realizacją projektów finansowanych z udziałem tych środków, a także odsetki od tych środków i od tych należności;
7) grzywien nałożonych w drodze mandatu karnego w postępowaniu w sprawach o wykroczenia oraz w postępowaniu w sprawach o wykroczenia skarbowe;
8) dochodów pobieranych przez państwowe i samorządowe jednostki budżetowe na podstawie ustaw;
9) pobranych przez jst dochodów związanych z realizacją zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych jst odrębnymi ustawami i nieodprowadzonych na rachunek dochodów budżetu państwa.

Do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60 ufp, lecz nieuregulowanych tą ustawą, stosuje się przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego i odpowiednio przepisy działu III ustawy Ordynacja podatkowa (dalej: op).

Należności cywilnoprawne

Należności cywilnoprawne to należności wynikające ze stosunków cywilnoprawnych. Obejmują one m.in. należności z tytułu użytkowania wieczystego gruntów, wszelkich dzierżaw, opłat za najem lokali, czynszów, sprzedaży składników majątku, odszkodowań, kar umownych i innych tytułów wynikających z umów cywilnoprawnych.

Windykacja należności publicznoprawnych

Do egzekucji niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym (zob. schemat 1) mają zastosowanie przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej: upea). Zgodnie z art. 2 § 1 upea egzekucji administracyjnej podlegają m.in.:

1) podatki, opłaty i inne należności, do których stosuje się przepisy działu III op;
2) grzywny i kary pieniężne wymierzane przez organy administracji publicznej;
3) należności pieniężne, inne niż wymienione w pkt 1 i 2, jeżeli pozostają we właściwości rzeczowej organów administracji publicznej;
4) niepodatkowe należności budżetowe, do których stosuje się przepisy ufp.

[...]

Autorka jest biegłym rewidentem, doradcą ekonomicznym w Departamencie Budżetu i Finansów Najwyższej Izby Kontroli.

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma.
Zapraszamy do składania zamówień na prenumeratę i numery archiwalne.