Finanse publiczne

Strona główna » Sierpień 2017 » Budżet i podatki » Podstawa opodatkowania VAT

Brosz o finansach

Listopad 2019

Polecamy

Książki

Publikacje wydawane w ramach Biblioteki Finanse Publiczne oraz Biblioteki Administracja Publiczna to profesjonalne i praktyczne opracowania podejmujące zagadnienia z zakresu szeroko rozumianej administracji publicznej. więcej »

 
Joanna Rudzka

Podstawa opodatkowania VAT

Zgodnie z generalną zasadą sformułowaną w ustawie o VAT podstawą opodatkowania jest wszystko, co stanowi dokonaną lub przyszłą zapłatę dla dostawcy towarów lub usługodawcy. Mimo pozornej jasności tej reguły sposób ustalenia podstawy opodatkowania budzi wiele wątpliwości podatników. Obecnie najbardziej gorące spory rodzą się na gruncie opodatkowania dotacji czy korekt obrotu.

W poprzednich numerach „Finansów Publicznych” wyjaśniono podstawowe zagadnienia z zakresu VAT, takie jak czynności podlegające opodatkowaniu, przypadki, w których samorząd powinien rozliczać VAT, przedmiot opodatkowania oraz moment powstania obowiązku podatkowego. Po ustaleniu, co i kiedy podlega opodatkowaniu, należy przeanalizować zagadnienie ustalenia podstawy opodatkowania, czyli wartości, od której należy zapłacić podatek.

Pojęcie zapłaty

Reguły określania podstawy opodatkowania wprowadza art. 29a ustawy o podatku od towarów i usług (dalej: ustawa o VAT). Na mocy art. 29a ust. 1 podstawą opodatkowania jest wszystko, co stanowi zapłatę, którą dokonujący dostawy towarów lub usługodawca otrzymał lub ma otrzymać z tytułu sprzedaży od nabywcy, usługobiorcy lub osoby trzeciej. Podstawą do naliczenia VAT jest zatem wszystko, co nabywca usługi czy towaru uiszcza jako należność – czy to w formie pieniężnej, czy też niepieniężnej (dlatego też opodatkowaniu podlegają m.in. bartery oraz świadczenia wzajemne, co szeroko omówiono w artykułach poświęconych podstawom rozliczeń VAT, publikowanych w kwietniowym, majowym i czerwcowym numerze „Finansów Publicznych”).

Ponadto należy podkreślić, że podstawą opodatkowania jest kwota, którą nabywca (zgodnie z umową) jest zobowiązany zapłacić, a nie jedynie kwota, którą rzeczywiście zapłacił. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA) w wyroku z 5 stycznia 1999 r. (III SA 1765/97) uznał, że podstawą opodatkowania podatkiem VAT jest obrót, czyli kwota należna z tytułu sprzedaży usług, pomniejszona o kwotę podatku. Nieistotna jest więc w tym przypadku kwota wynagrodzenia otrzymanego za wykonane usługi, lecz kwota wynikająca z ustaleń stron o wysokości tego wynagrodzenia.

Od podstawy opodatkowania, o której mowa w cytowanym art. 29a ustawy o VAT, należy odróżnić wpłaty niestanowiące należności, lecz mające charakter gwarancyjny czy czasowy (a nie definitywny). W związku z tym opodatkowaniu nie będzie podlegać np. kaucja, wadium lub opłata rezerwacyjna (zob. przykład 1). Oczywiście w pewnym momencie taka wpłata może się zamienić w zaliczkę opodatkowaną VAT, np. wówczas, gdy zgodnie z umową spełnienie określonych warunków spowoduje, że wpłacona kwota zamieni się w część należności (zob. przykłady 2 i 3).

Cena obejmująca VAT

W kontekście dokonywanej przez jst centralizacji warto wspomnieć, że zgodnie z istotą przepisów określających podstawę opodatkowania VAT ustalona przez strony odpłatność powinna zawierać podatek, chyba że umowa stanowi inaczej. To strony ostatecznie decydują o wysokości należności. Jeżeli więc strony określiły w umowie, że kwota należności wynosi np. 100 zł miesięcznie, to należy uznać, iż jest to kwota brutto (zawierająca w sobie VAT).

Oznacza to, że po centralizacji w wielu jednostkach powstał „uszczerbek finansowy” odpowiadający kwocie VAT. Jednostki zostały bowiem zobowiązane do opłacania VAT, którego nie mogły odzyskać od nabywcy (np. najemcy). W takich przypadkach podejmowano próby zmiany umów, zmierzające do powiększenia ceny o podatek VAT. Jeżeli nabywcą (np. najemcą lokalu) był podatnik posiadający prawo do odliczenia, z reguły godził się na tę zmianę, ponieważ nie pociągało to za sobą ujemnych dla niego skutków finansowych. W przypadku nabywców, którzy nie odliczają VAT lub są konsumentami, kwestia zmiany umów może się jednak okazać bardziej problematyczna.

Dotacje i subwencje

Na mocy art. 29a ust. 1 ustawy o VAT podstawą opodatkowania jest wszystko, co stanowi zapłatę, którą dokonujący dostawy towarów lub usługodawca otrzymał lub ma otrzymać z tytułu sprzedaży, włącznie z otrzymanymi dotacjami, subwencjami i innymi dopłatami o podobnym charakterze mającymi bezpośredni wpływ na cenę dostarczanych przez podatnika towarów lub świadczonych przez niego usług. Z kolei na mocy art. 29a ust. 10 pkt 4 ustawy o VAT podstawę opodatkowania obniża się o wartość zwróconych kwot dotacji, subwencji i innych dopłat o podobnym charakterze.

[...]

Autorka jest doradcą podatkowym specjalizującym się w rozliczeniach jst, prowadzi Kancelarię Doradcy Podatkowego Joanny Rudzkiej.

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma.
Zapraszamy do składania zamówień na prenumeratę i numery archiwalne.