Finanse publiczne

Strona główna » Maj - czerwiec 2020 » Kontrola finansowa » Dyscyplina finansów publicznych w czasie pandemii COVID-19

Brosz o finansach

Rys. B. Brosz

Polecamy

Książki

Publikacje wydawane w ramach Biblioteki Finanse Publiczne oraz Biblioteki Administracja Publiczna to profesjonalne i praktyczne opracowania podejmujące zagadnienia z zakresu szeroko rozumianej administracji publicznej. więcej »

 
Zofia Wojdylak-Sputowska, Arkadiusz Sputowski

Dyscyplina finansów publicznych w czasie pandemii COVID-19

Wprowadzenie stanu zagrożenia epidemicznego i stanu epidemii w związku z pojawieniem się wirusa SARS-CoV-2 spowodowało konieczność odmiennego spojrzenia na delikty naruszające dyscyplinę finansów publicznych. Nowe przepisy w określonych przypadkach wyłączyły możliwość pociągnięcia do odpowiedzialności osób, którym wcześniej należałoby postawić zarzuty.

Aktualnie w kilku aktach prawnych funkcjonujących niezależnie od ustawy o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (dalej: uondfp) znajdują się przesłanki wyłączające odpowiedzialność za naruszenie dyscypliny finansów publicznych.

Realizacja zamówień publicznych w świetle specustawy z 2 marca

Pierwszym aktem prawnym, w którym występuje depenalizacja niektórych nieprawidłowości opisanych w regulacjach uondfp, jest ustawa z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (dalej: spec­ustawa). W art. 15s tej ustawy stwierdzono, że nie stanowi naruszenia dyscypliny finansów publicznych, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz art. 17 ust. 6 uondfp:

  1. nieustalenie lub niedochodzenie od strony umowy, o której mowa w art. 15r ust. 1 specustawy, należności powstałych w związku z niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem umowy w sprawie zamówienia publicznego na skutek okoliczności związanych z wystąpieniem COVID-19, o których mowa w art. 15r ust. 1 specustawy;

  2. zmiana umowy w sprawie zamówienia publicznego zgodnie z art. 15r ust. 4 specustawy.

Tak więc szczególną uwagę należy zwrócić na możliwości prawne oraz przesłanki wyłączające odpowiedzialność za naruszenie dyscypliny finansów publicznych, odnoszące się tylko do konkretnego rodzaju umów, a mianowicie umów w sprawie zamówień publicznych.

  • Niedochodzenie  kar umownych i odszkodowań

    W myśl art. 15r ust. 1 specustawy strony umowy w sprawie zamówienia publicznego (w rozumieniu ustawy Prawo zamówień publicznych – dalej: pzp) niezwłocznie informują się wzajemnie o wpływie okoliczności związanych z wystąpieniem COVID-19 na należyte wykonanie tej umowy, o ile taki wpływ wystąpił lub może wystąpić. W kontekście odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych należy przywołać również treść art. 15r ust. 6 specustawy. W regulacji tej wskazano, że jeżeli umowa w sprawie zamówienia publicznego zawiera postanowienia dotyczące kar umownych lub odszkodowań z tytułu odpowiedzialności za jej niewykonanie lub nienależyte wykonanie z powodu oznaczonych okoliczności, strona umowy przedstawia wpływ okoliczności związanych z wystąpieniem COVID-19 na należyte wykonanie tej umowy oraz na zasadność ustalenia i dochodzenia kar lub odszkodowań albo na ich wysokość.

    Z przywołanego przepisu wynika m.in., że zamawiający, który działając na podstawie specustawy, stwierdzi brak odpowiedzialności wykonawcy za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy i w konsekwencji odstąpi od dochodzenia ustalonych kar umownych lub odszkodowań, nie będzie odpowiadał za naruszenie dyscypliny finansów publicznych.


  • Zmiana umowy zawartej z wykonawcą

    Podobne zasady będą stosowane wówczas, gdy jednostka dokona zmiany umowy, aby umożliwić kontynuowanie realizacji zamówienia.

    Warunki zmiany umowy w sprawie zamówienia publicznego zostały określone w art. 15r ust. 4 specustawy.  

    W regulacji tej postanowiono, że zamawiający – po stwierdzeniu, że okoliczności związane z wystąpieniem COVID-19, o których mowa w ust. 1, mogą wpłynąć lub wpływają na należyte wykonanie umowy w sprawie zamówienia publicznego – może w uzgodnieniu z wykonawcą dokonać w tej umowie zmiany, o której mowa w art. 144 ust. 1 pkt 3 pzp, w szczególności przez:

    1. zmianę terminu wykonania umowy lub jej części albo czasowe zawieszenie wykonywania umowy lub jej części;
    2. zmianę sposobu wykonywania dostaw, usług lub robót budowlanych;
    3. zmianę zakresu świadczenia wykonawcy i odpowiadającą jej zmianę wynagrodzenia wykonawcy
         – o ile wzrost wynagrodzenia spowodowany każdą kolejną zmianą nie przekroczy 50% wartości pierwotnej umowy.

    Jeżeli umowa w sprawie zamówienia publicznego zawiera postanowienia korzystniej kształtujące sytuację wykonawcy, niż wynikałoby to z art. 15r ust. 4 spec­ustawy, to do zmiany umowy stosuje się te postanowienia. Ustawodawca zastrzegł przy tym, że okoliczności związane z wystąpieniem COVID-19 nie mogą stanowić samodzielnej podstawy do wykonania umownego prawa odstąpienia od umowy.

  • Umowy zawarte z podwykonawcami i dalszymi podwykonawcami

    Ustawodawca w analogiczny sposób określił (w art. 15r ust. 7 i 8 spec­ustawy) zasady wprowadzania zmian w umowach zawartych z podwykonawcami. Wykonawca i podwykonawca – po stwierdzeniu, że okoliczności związane z wystąpieniem COVID-19 mogą wpłynąć lub wpływają na należyte wykonanie łączącej ich umowy, która jest związana z wykonaniem zamówienia publicznego lub jego części – uzgadniają odpowiednią zmianę tej umowy. W szczególności mogą:

    1. zmienić termin wykonania umowy lub jej części;

    2. czasowo zawiesić wykonywanie umowy lub jej części;

    3. zmienić sposób wykonywania umowy lub

    4. zmienić zakres wzajemnych świadczeń.

    W przypadku dokonania w umowie zmiany, która obejmuje część zamówienia powierzoną do wykonania podwykonawcy, wykonawca i podwykonawca uzgadniają odpowiednią zmianę łączącej ich umowy – w sposób zapewniający, że warunki jej wykonania przez podwykonawcę nie będą mniej korzystne niż warunki wykonania umowy głównej zawartej z zamawiającym, zmienionej zgodnie z art. 15r ust. 4 specustawy.


    Opisane zasady zmiany umowy z podwykonawcą, nierodzące odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych, mają zastosowanie także do umów zawartych między podwykonawcą a dalszym podwykonawcą.


    Uznanie, że działania zamawiających podejmowane na podstawie specustawy nie stanowią naruszenia dyscypliny finansów publicznych, powinno stanowić czynnik stabilizujący sytuację prawną osób realizujących obowiązki z zakresu zamówień publicznych.

[...]

Zofia Wojdylak-Sputowska jest prawnikiem, licencjonowanym audytorem wewnętrznym (lic. MF nr 344/2004) i zewnętrznym środków pochodzących z UE, ekspertem w zakresie finansów komunalnych, budżetu jst, podatków i opłat lokalnych.

Arkadiusz Sputowski jest audytorem wewnętrznym (lic. MF 134/2004), długoletnim pracownikiem służb podatkowych państwa i jst, doświadczonym wykładowcą i trenerem.

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma.
Zapraszamy do składania zamówień na prenumeratę i numery archiwalne.