Finanse publiczne

Strona główna » Lipiec 2018 » Kadry i płace » Prawidłowe gospodarowanie środkami zfśs

Brosz o finansach

Listopad 2018

Polecamy

Książki

Publikacje wydawane w ramach Biblioteki Finanse Publiczne oraz Biblioteki Administracja Publiczna to profesjonalne i praktyczne opracowania podejmujące zagadnienia z zakresu szeroko rozumianej administracji publicznej. więcej »

 
Marek Choczaj

Prawidłowe gospodarowanie środkami zfśs

Jak prawidłowo gospodarować środkami zfśs i nie dyskryminować uprawnionych do korzystania z funduszu? Jak ustalić sytuację materialną pracownika i jakie składniki wliczać do dochodów jego rodziny? W jakich okolicznościach można dokonać potrąceń ze świadczeń przyznanych z funduszu? Jakie błędy w administrowaniu środkami zfśs najczęściej popełniają pracodawcy?

Rys. J. Jasińska-Psujek

Sąd Najwyższy (dalej: SN) w wyroku z 20 sierpnia 2001 r. (I PKN 579/00) wyraził pogląd, zgodnie z którym:

Nie ulega wątpliwości, że fundusz świadczeń socjalnych jest instytucją prawną, która ma łagodzić różnice w poziomie życia pracowników i ich rodzin, a także emerytów i rencistów. Jest on wyrazem funkcji społecznej zakładu pracy, zaś jego adresatami są zwłaszcza rodziny o najniższych dochodach. 

Rola regulaminu zfśs

Wszelkie regulaminy określające prawa i obowiązki stron stosunku pracy stanowią wewnątrzzakładowe źródła prawa pracy. Do regulacji tych zalicza się również regulamin zakładowego funduszu świadczeń socjalnych (dalej: zfśs lub fundusz), o którym mowa w art. 8 ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (dalej: ustawa o zfśs).

Sam fakt istnienia zfśs w zakładzie pracy niczego nikomu nie gwarantuje. Wszystko zależy od postanowień regulaminu, zasad w nim zawartych i praktyki jego stosowania. Znaczenie regulaminu zfśs jako źródła wewnątrzzakładowego prawa pracy podkreśla również orzecznictwo, m.in. cytowany na wstępie wyrok SN z 20 sierpnia 2001 r. (I PKN 579/00), który stanowi, że pracodawca administrujący środkami zfśs nie może ich wydatkować niezgodnie z regulaminem zakładowej działalności socjalnej, zaś jego postanowienia nie mogą być sprzeczne z zasadą przyznawania świadczeń według kryterium socjalnego, czyli uzależniającego przyznawanie ulgowych usług i świadczeń wyłącznie od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej do korzystania z funduszu.

Zakładowe regulacje socjalne nie mogą również wprowadzać warunków o charakterze pozasocjalnym, wpływających na ograniczenie ustawowo ustalonych praw pracowników i innych osób uprawnionych do korzystania z zfśs. Podobnie za nieważne należy uznać takie postanowienia regulaminu, które zawężają ustawowy krąg uprawnionych. Istotne jest również to, by zapisy znajdujące się w regulaminie zfśs nie były sprzeczne z prawem.

Kryteria przyznawania świadczeń

Zgodnie z art. 8 ust. 1–2 ustawy o zfśs przyznawanie ulgowych usług i świadczeń oraz wysokość dopłat z zfśs uzależnia się od trzech kryteriów: sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej. Bardzo często kryteria sytuacji życiowej i rodzinnej są dyskwalifikowane przez kryterium materialne, co jest nieuzasadnione. Skoro bowiem ustawodawca wprowadził trzy kryteria i w żaden sposób ich nie wartościował, to należy uznać, iż są one równo­rzędne, a w konsekwencji świadczenia z zfśs wcale nie muszą być wypłacane w wysokości uzależnionej jedynie od dochodu (zob. ramka „Trzy kryteria…”). 

Ustalanie grupy osób uprawnionych do świadczeń

W art. 2 pkt 5 ustawy o zfśs do kręgu osób uprawnionych do korzystania z funduszu zaliczono pracowników i ich rodziny, emerytów i rencistów (będących byłymi pracownikami) i ich rodziny oraz inne osoby, którym pracodawca przyznał w regulaminie określającym zasady i warunki korzystania z usług i świadczeń finansowanych z funduszu prawo do korzystania ze świadczeń. Emeryci, którzy byli wcześniej pracownikami jednostki, mogą więc korzystać ze środków zfśs. Należy jednak pamiętać, że chodzi tu o środki funduszu administrowanego przez ostatniego pracodawcę, z którym ten emeryt był związany.

Udzielanie świadczeń na wniosek

Pracodawca ma prawo określić w regulaminie zfśs, że świadczenia z funduszu są przyznawane na wniosek osób uprawnionych. Wniosek ten może przyjmować różne formy, w tym formę deklaracji korzystania ze świadczeń. Pracodawca może również określić termin, z upływem którego należy złożyć wniosek, oraz konsekwencje jego niezłożenia. 

Nie można uznać za niezgodne z prawem (ani zasadami współżycia społecznego) postanowień regulaminu, zgodnie z którymi niezłożenie wniosku powoduje brak możliwości korzystania ze świadczeń w danym roku kalendarzowym. Jeśli takie zapisy znajdą się w regulaminie, a ten jest dostępny dla pracownika (wywieszony na tablicy ogłoszeń, dostępny w Internecie lub siedzibie pracodawcy), to zaniechania ze strony osób uprawnionych obciążają ich, a nie pracodawcę. Pracodawca nie ma również obowiązku informowania pracowników i innych uprawnionych o treści regulaminu – ma jedynie obowiązek zapewnić dostęp do tego aktu.

[...]

Autor jest specjalistą z zakresu prawa pracy, wykładowcą akademickim i trenerem.


Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma.
Zapraszamy do składania zamówień na prenumeratę i numery archiwalne.