Finanse publiczne

Środki trwałe

Problematyka środków trwałych w jednostkach sektora finansów publicznych zawsze była jednym z trudniejszych zagadnień rachunkowych i podatkowych. W sferze rachunkowej tematykę tę normują przepisy ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (dalej: uor), a w sferze podatkowej odpisy amortyzacyjne środków trwałych zostały unormowane w art. 16a-16m ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (dalej: updop).

Co można uznać za środek trwały

Zgodnie z zapisem uor środki trwałe to rzeczowe aktywa trwałe i zrównane z nimi (w tym: grunty, prawo do wieczystego użytkowania gruntów oraz spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego i spółdzielcze prawo do lokalu użytkowego) o przewidywanym okresie ekonomicznej użyteczności dłuższym niż rok, kompletne, zdatne do użytku i przeznaczone na potrzeby jednostki. Aby aktywa mogły być uznane za środki trwałe, muszą spełniać łącznie następujące warunki (art. 3 ust. 1 pkt 15 uor):

1. przewidywany okres ich ekonomicznej użyteczności musi być dłuższy niż rok - co oznacza, że określony został przedział czasowy, w którym jednostka będzie mogła czerpać korzyści ekonomiczne i amortyzować określony środek trwały;
2. muszą być kompletne i zdatne do użytku - w momencie przekazania ich do używania dany środek trwały powinien być sprawny technicznie;
3. zostały przeznaczone na własne potrzeby - środki te muszą być niezbędne do prowadzenia podstawowej działalności jednostki gospodarczej opisanej w statucie tej jednostki.

Do środków trwałych zalicza się również aktywa, które są używane przez jednostkę na podstawie umowy leasingu spełniającej przynajmniej jeden z warunków zawartych w art. 3 ust. 4 pkt 1-7 uor.

Z definicji środka trwałego wynika, że są to zasoby kontrolowane przez jednostkę, co oznacza, że istotne znaczenie ma sprawowanie kontroli nad środkiem trwałym, bez konieczności posiadania tytułu własności. W związku z tym jednostka sektora finansów publicznych oprócz własnych nabytych środków trwałych może otrzymywać z zasobów organizatora (Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego) ruchomości - w nieodpłatne użytkowanie oraz nieruchomości - w trwały zarząd. Jednostka może dysponować tymi środkami w imieniu właścicieli przez cały okres swojego funkcjonowania do czasu ich likwidacji. Przy czym dla nieruchomości zastrzeżona jest forma trwałego zarządu, ustanawianego przez właściwy organ w drodze decyzji na czas oznaczony lub nieoznaczony.

[...]

Autorka jest wykładowcą w Wyższej Szkole Zarządzania i Bankowości w Krakowie, szkoleniowcem z zakresu rachunkowości, finansów publicznych, podatków, byłym naczelnikiem urzędu skarbowego.