Finanse publiczne

Strona główna » Kwiecień 2018 » Budżet i podatki » Obowiązek rozliczenia VAT przez nabywcę

Brosz o finansach

Listopad 2019

Polecamy

Książki

Publikacje wydawane w ramach Biblioteki Finanse Publiczne oraz Biblioteki Administracja Publiczna to profesjonalne i praktyczne opracowania podejmujące zagadnienia z zakresu szeroko rozumianej administracji publicznej. więcej »

 
Joanna Rudzka

Obowiązek rozliczenia VAT przez nabywcę

Otrzymanie faktury zakupowej może się wiązać z obowiązkiem zapłaty podatku za sprzedawcę. W przypadku niedopełnienia tego obowiązku fiskus może się domagać od jednostki zapłaty podatku ponownie, mimo że uiściła już ona VAT w cenie zakupu. W takiej sytuacji jednostka nie ma również prawa do odliczenia podatku zapłaconego na fakturze otrzymanej od sprzedawcy.

Rys. B. Brosz

W poprzednich artykułach z cyklu opisano najbardziej typowe dla sektora finansów publicznych transakcje, takie jak dostawa towarów i świadczenie usług (na terytorium Polski), które dla potrzeb VAT rozlicza sprzedawca. Zasadą jest bowiem, że to podmiot świadczący usługi lub sprzedający towary jest zobowiązany do zapłaty VAT. Z reguły jednostka występująca w roli nabywcy nie jest obciążona obowiązkiem rozliczenia VAT, lecz co najwyżej zastanawia się nad swoim prawem do odliczenia podatku naliczonego.

Jednostki działają jednak coraz bardziej aktywnie, często współpracują z podmiotami spoza Polski, zakupują z zagranicy towary czy usługi, prowadzą też szerokie rozliczenia z podmiotami – czy to publicznymi, czy prywatnymi – z innych krajów. Bardzo często jednostki zakupują również towary i usługi, które z uwagi na duże ryzyko wyłudzeń podatku zostały objęte mechanizmem odwrotnego obciążenia, przez co ich nabycie generuje dla nabywcy obowiązek rozliczania VAT.

W niniejszym artykule zostaną omówione takie właśnie przypadki. Z uwagi na ramy objętościowe celem artykułu jest dostarczenie informacji wystarczających do ustalenia, z jaką transakcją jednostka ma do czynienia i czy mogą na niej ciążyć obowiązki rozliczenia podatku, mimo że nie jest sprzedawcą. Artykuł nakierowuje na odpowiednie regulacje w sposób generalny, szczegóły często zależą jednak od konkretnego zakupu.

Odwrotne obciążenie

W praktyce często zdarza się, że jednostki sektora finansów publicznych (dalej: jsfp) nie stosują mechanizmu odwrotnego obciążenia, mimo że mają taki obowiązek. Dostawcy, zwłaszcza mniejsi, często nie mają świadomości, że np. przedszkole lub MOPS jest podatnikiem VAT, i wystawiają zwykłą fakturę VAT, która niejednokrotnie jest opłacana przez jednostkę bez sprawdzenia przepisów dotyczących VAT. Często też zakupy w imieniu jednostki są dokonywane przez osoby zajmujące się dbaniem o konserwację i drobne naprawy, niemające wiedzy na temat rozliczania podatków. Brak przestrzegania przepisów może natomiast narazić jednostkę na konsekwencje podatkowe w postaci zaniżenia podatku VAT, a sprzedawcę – na zarzut wystawienia „pustej faktury”.

Rola odwrotnego obciążenia

Odwrotne obciążenie zostało wprowadzone przez ustawodawcę w celu walki z wyłudzeniami VAT. Jest to jedna z wielu znanych nam już instytucji podatkowych, występująca obok np. Jednolitego Pliku Kontrolnego czy mechanizmu split payment, który podatnicy będą stosować od 1 lipca. Konstrukcja systemu podatku VAT, będącego podatkiem od wartości dodanej, umożliwia bowiem dość łatwe wyłudzanie podatku w przypadku łańcuchów dostaw.

W ogromnym uproszczeniu należy wskazać, że problem ten wynika z właściwości podatku, jaką jest możliwość odliczania podatku naliczonego od należnego. Sprzedawca wystawia fakturę, nabywca opłaca ją sprzedawcy w kwocie brutto i sam odlicza VAT z faktury. Następnie wystawia kolejnemu nabywcy swoją fakturę, z której płaci VAT do urzędu skarbowego. VAT ten jest zawarty w cenie brutto faktury i jest opłacany przez kolejnego nabywcę. Jeżeli zatem podatek VAT od faktury sprzedażowej nie zostanie zapłacony przez któregoś ze sprzedawców (w wyniku przestępstwa bądź bez winy sprzedawcy, np. w przypadku jego upadłości), a kolejny nabywca odliczy VAT od swojego podatku należnego, to nabywca wpłaci do skarbu Państwa jedynie nadwyżkę swojego podatku należnego nad odliczonym (od swojej wartości dodanej w łańcuchu sprzedaży/zakupu). Fiskus będzie zatem stratny w całym łańcuchu sprzedaży o tę brakującą różnicę (zob. schemat 1).

Ustawodawca, reagując na ten problem, postanowił przerzucić na nabywcę ciężar zapłaty podatku w przypadku nabycia towarów i usług wrażliwych na tego typu wyłudzenia. W sytuacji gdy VAT płaci nabywca, opisany powyżej sposób wyłudzenia jest niemożliwy do zastosowania.

Regulacje ustawowe

W ustawie o podatku od towarów i usług (dalej: ustawa o VAT) mechanizm odwrotnego obciążenia został wprowadzony w rozszerzonym katalogu definicji podatnika VAT zawartym w art. 17 tej ustawy (uzupełniającym zapisy art. 15).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 7 ustawy o VAT podatnikami są również podmioty, które nabywają towary wymienione w załączniku nr 11 do ustawy (są to m.in. towary metalowe, stalowe, surowce wtórne, odpady), jeżeli łącznie spełnione są następujące warunki:

1) dokonującym ich dostawy jest podatnik, o którym mowa w art. 15, u którego sprzedaż nie jest zwolniona od podatku na podstawie art. 113 ust. 1 i 9 (chodzi w tym przypadku o zwolnienie podmiotowe z uwagi na obroty);
2) nabywcą jest podatnik, o którym mowa w art. 15, zarejestrowany jako podatnik VAT czynny;
3) dostawa nie jest objęta zwolnieniem, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 2 lub art. 122.

[...]

Autorka jest doradcą podatkowym specjalizującym się w rozliczeniach jst. Prowadzi Kancelarię Doradcy Podatkowego Joanny Rudzkiej.

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma.
Zapraszamy do składania zamówień na prenumeratę i numery archiwalne.