Finanse publiczne

Strona główna » Grudzień 2017 » Budżet i podatki » Podstawowe zasady odliczania VAT naliczonego od należnego

Brosz o finansach

Listopad 2019

Polecamy

Książki

Publikacje wydawane w ramach Biblioteki Finanse Publiczne oraz Biblioteki Administracja Publiczna to profesjonalne i praktyczne opracowania podejmujące zagadnienia z zakresu szeroko rozumianej administracji publicznej. więcej »

 
Joanna Rudzka

Podstawowe zasady odliczania VAT naliczonego od należnego

W przypadku sektora finansów publicznych niezwykle trudne jest rozgraniczenie sfery aktywności należących do działalności gospodarczej i do sfery publicznoprawnej. Przyporządkowanie określonych czynności do jednej z tych sfer decyduje natomiast o prawie do odliczenia VAT. Sprawę dodatkowo komplikuje sprzeczne orzecznictwo i wciąż zmieniające się stanowiska organów podatkowych.

Ze statusem podatnika VAT ściśle wiąże się prawo do odliczenia podatku naliczonego. Wynika ono z samej natury tego podatku i stanowi podstawę systemu podatku od wartości dodanej w Unii Europejskiej. Prawo to jest również ugruntowane w polskich przepisach o podatku od towarów i usług, które stanowią implementację (wprowadzenie) przepisów dotyczących podatku VAT w Unii Europejskiej, głównie dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (dalej: dyrektywa 2006/112/WE).

Podatek VAT jest podatkiem od wartości dodanej (Value Added Tax), co oznacza, że u danego podatnika może być opodatkowana jedynie wartość, którą on dodał do ostatecznej ceny produktu zakupionego przez konsumenta.

Kto ponosi koszt podatku VAT?

Podstawową zasadą podatku VAT jest neutralność opodatkowania. Oznacza to, że w efekcie paradoksalnie podatnik VAT nie płaci tego podatku. Obciąża on bowiem konsumenta (każdego klienta prywatnego), który ponosi efektywny koszt podatku. Podatnik musi być od podatku VAT uwolniony. Temu zaś służy mechanizm odliczania podatku naliczonego od podatku należnego (zob. schemat 1).

Podatnik płaci do urzędu skarbowego jedynie różnicę pomiędzy podatkiem należnym a naliczonym. Podatek naliczony wynika z opłaconych przez niego faktur kosztowych. Podatek należny nie obciąża jednak jego kieszeni, otrzymuje go wszak od kolejnego podmiotu w szeregu, aż do konsumenta (zob. schemat 2).

Prawo do odliczenia

Podstawowym przepisem regulującym prawo do odliczenia jest art. 86 ustawy o podatku od towarów i usług (dalej: ustawa o VAT), zgodnie z którym w zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, podatnikowi, o którym mowa w art. 15, przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego (z licznymi zastrzeżeniami).

Przepis ten odwołuje się do art. 15 ustawy o VAT, co oznacza, iż prawo do odliczenia przysługuje jedynie podatnikowi i jedynie w odniesieniu do czynności, w stosunku do których działa on jako podatnik (tematyka ta była przedmiotem rozważań w artykule „Samorząd jako podatnik VAT” opublikowanym w kwietniowym numerze „Finansów Publicznych”). Należy w tym miejscu jedynie przypomnieć, że podmioty z sektora finansów publicznych mogą działać:

1) w charakterze podatników VAT – w zakresie, w jakim realizują nałożone odrębnymi przepisami zadania, dla realizacji których jednostki te zostały powołane;

2) w charakterze podatników VAT – w zakresie, w jakim na podstawie zawartych umów cywilno­prawnych dokonują czynności (transakcji) mających charakter działalności gospodarczej.

W konsekwencji, jeżeli jednostka dojdzie do wniosku, że w ramach danej transakcji, aktywności czy czynności działa jako podatnik, to przysługuje jej – w odniesieniu do poniesionych w związku z tym kosztów – prawo do odliczenia. Jakiekolwiek ograniczanie tego prawa stałoby bowiem w sprzeczności z samymi podstawami podatku VAT.

W tym duchu jasno wypowiadały się wielokrotnie zarówno sądy polskie, jak i Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Przykładowo Naczelny Sąd Administracyjny wydał 21 października 2014 r. wyrok (I FSK 1546/13), w którym argumentował:

Gmina ma prawo do odliczenia podatku naliczonego w związku z inwestycją polegającą na budowie sieci wodno-­kanalizacyjnej, oddanej następnie w nieodpłatne użytkowanie gminnej jednostce budżetowej, skoro sieć tę do wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem VAT wykorzystuje de facto gmina, czyniąc to za pośrednictwem swojej jednostki organizacyjnej.

[...]

Autorka jest doradcą podatkowym specjalizującym się w rozliczeniach jst. Prowadzi Kancelarię Doradcy Podatkowego Joanny Rudzkiej.

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma.
Zapraszamy do składania zamówień na prenumeratę i numery archiwalne.