Finanse publiczne

Budżet środków europejskich

prof. Wiesława Miemiec prawnik, Uniwersytet Wrocławski; Fot. A.Tylko i J. Ryba

Prawny charakter instytucji budżetu środków europejskich, przewidzianej w nowej ustawie o finansach publicznych, jest dyskusyjny. Z jednej strony budżet środków europejskich jest elementem składowym budżetu państwa wykazywanym w załącznikach do ustawy budżetowej, z drugiej strony - dochodami tego budżetu są środki, które pochodzą ze ściśle określonych źródeł, a wykorzystane mogą być na ściśle określone cele. Mianowicie, zgodnie z ustawą w budżecie środków europejskich ujmuje się dochody z tytułu realizacji programów finansowanych z udziałem środków europejskich, wydatki natomiast, które są tam ujęte, mogą być przeznaczone jedynie na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich w części podlegającej refundacji (art. 117 ust. 2).

Podkreślić należy, że środki ujęte w budżecie środków europejskich są środkami publicznymi, które mogą być wykorzystane wyłącznie na cele określone w umowach międzynarodowych czy przepisach odrębnych lub wskazane przez ich dawcę (art. 2 pkt 5 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 oraz art. 204). Nie są to więc cele określone przez krajowy podmiot władzy publicznej. Wydatki finansowane przy udziale tych środków muszą być dokonywane zgodnie z procedurami określonymi w umowie międzynarodowej lub innymi procedurami obowiązującymi przy ich wykorzystaniu
(art. 184 ust. 1). Ustawodawca przewidział zatem nie tylko szczególny status środków ujętych w budżecie środków europejskich, ale również szczególny reżim prawny, według którego budżet ten będzie funkcjonował.

Należy w związku z tym postawić pytanie, czy instytucja budżetu środków europejskich jest zgodna z podstawowymi zasadami budżetowymi wyznaczającymi funkcjonowanie gospodarki budżetowej. Jedną z nich jest zasada jedności materialnej, zwana także zasadą niefunduszowania, postulująca, by budżet był zorganizowany jako jedna pula środków, której całość dochodów przeznaczana jest na całość wydatków. W świetle powyższych ustaleń należy przyjąć, że budżet środków europejskich jest wyraźnym odejściem od zasady jedności materialnej. Środki ujęte w tym budżecie mają bowiem ustalony cel przeznaczenia już w momencie ich pozyskiwania, stanowią więc odrębną pulę środków od tych, które są ujęte w tzw. tradycyjnym budżecie. Dlatego należy przyjąć, że stanowi on wewnętrzny fundusz funkcjonujący w budżecie państwa.

[...]